Tờ đề tôi hay dùng chỉ có bốn dòng. Một chuỗi cửa hàng tiện lợi ở miền Tây, lợi nhuận giảm hai năm liền, giám đốc muốn biết vì sao. Tôi đẩy tờ giấy qua bàn, kèm một cây bút và vài tờ giấy trắng, rồi im lặng. Ba mươi phút sau đó cho tôi biết về ứng viên nhiều hơn cả bộ hồ sơ.
Tôi ngồi phía bàn hỏi nhiều năm. Dưới đây là một buổi case interview tư vấn thường diễn ra ra sao, nhìn từ phía đó.
Trước khi tới phòng case
Ở phần lớn công ty tư vấn tôi biết, case không phải vòng đầu. Thường có lọc hồ sơ, đôi khi một bài kiểm tra viết hoặc tính toán trên máy, rồi mới tới một hoặc hai vòng case. Vòng cuối hay là gặp quản lý cấp cao, nửa case nửa nói chuyện về động lực và cách làm việc nhóm.
Mỗi nơi một khác. Hãng nước ngoài lớn có quy trình nhiều vòng và đề chuẩn hóa. Công ty tư vấn trong nước thì linh hoạt hơn, có khi đề case là một tình huống thật của khách cũ, đã đổi tên.
Ba mươi phút trong phòng
Ứng viên tốt thường làm mấy việc theo thứ tự khá giống nhau, dù không ai bắt.
Đầu tiên là hỏi lại. Lợi nhuận giảm là giảm tuyệt đối hay biên lợi nhuận? So với cùng kỳ hay so với kế hoạch? Chuỗi có bao nhiêu cửa hàng, có mở thêm không? Tôi có sẵn câu trả lời cho những câu này. Người không hỏi gì mà lao vào phân tích ngay là mất điểm từ phút thứ hai.
Sau đó là xin một phút để dựng khung. Một bạn từng vẽ lên giấy một cây vấn đề đơn giản: lợi nhuận bằng doanh thu trừ chi phí, doanh thu tách thành số cửa hàng, lượt khách, giá trị mỗi đơn, chi phí tách thành giá vốn, mặt bằng, nhân sự. Không có gì cao siêu. Nhưng rõ, và bạn ấy dùng nó để dẫn tôi đi suốt buổi.
Người chấm không tìm đáp án đúng. Người chấm xem bạn có chia được vấn đề thành từng mảnh không trùng nhau, không bỏ sót, rồi đi qua từng mảnh có lý do.
Phần giữa là đào sâu. Khi ứng viên hỏi về lượt khách, tôi đưa ra một bảng số nhỏ. Lúc này phải tính nhẩm hoặc tính trên giấy, thường là phần trăm tăng giảm, nhân chia vài con số tròn. Không cho dùng máy tính. Tôi không cần con số chính xác tới hàng đơn vị, tôi cần thấy cách làm tròn hợp lý và nói to từng bước.
Cuối cùng là tổng hợp. Tôi hay đóng vai giám đốc vừa bước vào phòng: “Tôi có hai phút, em thấy gì?” Câu trả lời tốt bắt đầu bằng kết luận, sau đó mới tới hai ba lý do và một việc nên làm tiếp. Câu trả lời kém thì kể lại toàn bộ quá trình phân tích từ đầu.
Mấy dạng đề hay gặp
Dạng ước tính quy mô thị trường: một năm ở Hà Nội bán được bao nhiêu ly trà sữa, cả nước có bao nhiêu tiệm sửa xe máy. Không ai biết số thật. Người ta xem bạn đặt giả định có hợp lý không và có kiểm lại kết quả bằng một cách khác không.
Dạng lợi nhuận, như đề chuỗi cửa hàng ở trên. Đây là dạng phổ biến nhất trong các buổi tôi ngồi.
Dạng ra quyết định: có nên mở thị trường mới, có nên mua lại một công ty nhỏ, có nên tung sản phẩm mới. Dạng này hay mở rộng ra cả khách hàng, đối thủ, năng lực nội bộ.
Với vị trí tư vấn nhân sự hay quản trị vận hành, đề thường gần với nghề hơn: tỷ lệ nghỉ việc ở một nhà máy tăng gấp đôi, hoặc một phòng ban luôn trễ hạn. Cách làm vẫn vậy, chỉ khác cây vấn đề. Ai muốn hình dung rõ hơn công việc consultant sau khi qua vòng này sẽ thấy những đề như vậy chính là phiên bản thu nhỏ của một dự án thật.
Tự luyện thế nào
Cách hiệu quả với hầu hết người tôi biết là luyện theo cặp. Một người đọc đề và giữ số liệu, một người giải, rồi đổi vai. Đóng vai người hỏi dạy bạn nhiều không kém, vì bạn thấy rõ lúc nào người giải bị lạc.
Tính nhẩm thì luyện hằng ngày, mỗi ngày mười lăm phút. Phần trăm, nhân số lớn, chia ước lượng. Nghe cũ nhưng là chỗ nhiều người trượt nhất vì căng thẳng.
Tôi cũng khuyên ghi âm lại vài buổi luyện, nếu bạn cùng cặp đồng ý. Nghe lại mới thấy mình hay nói “ừm” bao nhiêu lần, hay bỏ lửng câu kết luận ra sao, hay mất gần một phút im lặng mà không báo người hỏi là mình đang tính. Những chỗ đó người chấm để ý rất kỹ, còn người giải thì gần như không tự nhận ra khi đang ngồi trong phòng.
Đọc báo kinh doanh và tự hỏi: nếu mình là tư vấn cho công ty trong bài, mình sẽ chia vấn đề ra sao? Mười phút mỗi bài là đủ.
Hỏi gì tôi cũng trả lời
H: Có nên học thuộc các khung phân tích có sẵn không?
Đ: Nên biết, nhưng đừng đem nguyên khung vào phòng. Người hỏi nhận ra ngay và thường sẽ cố tình đổi đề cho khung đó hết hợp.
H: Nói sai số giữa chừng thì sao?
Đ: Tự phát hiện và sửa thì gần như không mất điểm, thậm chí được cộng. Im lặng đi tiếp với con số sai mới là vấn đề.
H: Phỏng vấn bằng tiếng Anh hay tiếng Việt?
Đ: Tùy công ty và tùy khách hàng chính của họ. Hỏi bộ phận tuyển dụng trước, đừng đoán.
– Vinh –
Phản hồi gần đây