HR consultant làm gì khi được doanh nghiệp thuê tư vấn nhân sự

Phần lớn hợp đồng tư vấn nhân sự tôi từng ký không bắt đầu bằng chữ “nhân sự”. Nó bắt đầu bằng một triệu chứng. Trưởng ca nghỉ liền hai người trong một tháng. Phòng kinh doanh cãi nhau vì chia hoa hồng. Giám đốc than không ai chịu nhận trách nhiệm. HR consultant (chuyên viên tư vấn nhân sự) được gọi tới để biến mấy lời than đó thành việc làm được, có giấy tờ, có người chịu trách nhiệm.

Ghi lại đây cho ai đang tò mò công việc này thật sự gồm những gì.

Những gói việc hay được thuê

Doanh nghiệp ít khi thuê “tư vấn nhân sự” chung chung. Họ thuê theo gói, mỗi gói có đầu ra cụ thể. Bảng dưới là những gói tôi gặp thường xuyên ở doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Gói việc Bàn giao cuối cùng Thời gian thường thấy
Cơ cấu tổ chức Sơ đồ mới, chức năng nhiệm vụ từng phòng, ma trận phân quyền Vài tuần đến hai tháng
Mô tả công việc Bộ JD cho từng chức danh, khung năng lực đi kèm Tùy số chức danh
Đánh giá hiệu suất Bộ KPI hoặc OKR, biểu mẫu đánh giá, quy chế chạy theo quý Hai đến bốn tháng, kèm chạy thử
Quy chế lương thưởng Thang bảng lương, quy chế thưởng, bảng tính mô phỏng Thường dài nhất
Quy trình nhân sự Quy trình tuyển dụng, hội nhập, nghỉ việc, biểu mẫu Vài tuần
Khảo sát nội bộ Bảng hỏi, báo cáo kết quả, đề xuất hành động Một đến hai tháng

Thời gian chỉ là ước lượng của tôi. Cùng một gói mô tả công việc, công ty năm mươi người làm khác hẳn công ty năm trăm người. Nhiều khi khách mua một gói rồi phát hiện cần gói kế tiếp, vì không thể làm KPI cho một chức danh chưa ai viết rõ nó làm gì.

Việc hằng ngày trong một hợp đồng

Lấy ví dụ gói đánh giá hiệu suất, vì nó đi qua gần đủ các loại việc.

Tuần đầu là đọc. Tôi xin chiến lược hoặc kế hoạch năm của công ty, kể cả khi nó chỉ là một file Word hai trang. Xin bảng đánh giá cũ, nếu có. Xin danh sách nhân sự theo phòng ban. Rồi lên lịch phỏng vấn trưởng bộ phận, mỗi người chừng một tiếng.

Những tuần sau là ngồi với từng phòng để bóc mục tiêu công ty xuống thành chỉ tiêu của phòng, rồi của từng chức danh. Phần này tốn nhiều buổi họp nhất. Trưởng phòng kinh doanh muốn chỉ tiêu doanh số, kế toán muốn thêm chỉ tiêu công nợ, hai bên cãi xem ai chịu khoản nợ quá hạn. HR consultant ngồi giữa, ghi lại, đưa ra phương án và để giám đốc chốt.

Sau đó là viết. Quy chế đánh giá, biểu mẫu, hướng dẫn chấm điểm, file Excel tính điểm có công thức khóa sẵn. Tôi luôn làm thêm một bản “hỏi đáp cho quản lý” chừng hai trang, vì quy chế dài mười trang thì gần như không ai đọc hết.

Cuối cùng là chạy thử một kỳ. Kỳ chạy thử luôn lộ ra lỗi: chỉ tiêu không có dữ liệu để đo, trọng số làm điểm ai cũng gần bằng nhau, hoặc quản lý chấm ai cũng giỏi cho êm chuyện.

Một bộ KPI chưa chạy thử thì mới chỉ là bản nháp, dù nó đã được ký duyệt.

Khác gì người làm HR trong công ty

Câu này hay được hỏi nhất, nhất là từ các bạn đang làm chuyên viên nhân sự muốn chuyển sang tư vấn.

HR nội bộ sống với hệ thống mỗi ngày: tuyển người, chấm công, làm bảo hiểm, giải quyết đơn từ. Họ hiểu con người trong công ty sâu hơn bất kỳ tư vấn nào. Còn HR consultant đến trong một thời gian ngắn, nhìn từ ngoài vào, đem theo những gì đã thấy ở nhiều doanh nghiệp khác. Lợi thế của tư vấn là không vướng quan hệ nội bộ nên nói thẳng được. Điểm yếu là đi rồi thì không ở lại vận hành.

Vì vậy, một phần lớn công việc của tư vấn là chuyển giao cho người ở lại. Tôi thường đề nghị khách cử một người phụ trách nhân sự theo sát từ đầu dự án, dự đủ các buổi họp, tự tay sửa file. Đến lúc bàn giao, người đó đã thuộc mọi chỗ. Nếu bạn đang cân nhắc có nên bước vào nghề tư vấn quản trị từ vị trí HR nội bộ, thì kinh nghiệm vận hành đó là thứ rất có giá, vì nó giúp bạn biết đề xuất nào sẽ sống được ngoài đời.

Tư vấn đi, hệ thống ở lại. Nếu chỉ mình tư vấn hiểu hệ thống thì coi như dự án chưa xong.

Kiến thức và công cụ dùng nhiều

Pháp luật lao động là nền phải có. Mọi quy chế lương, thưởng, kỷ luật đều phải khớp với Bộ luật Lao động hiện hành và nội quy lao động đã đăng ký của doanh nghiệp. Tôi không phải luật sư, nên chỗ nào dính tranh chấp hay kỷ luật sa thải, tôi khuyên khách hỏi thêm người làm pháp lý.

Về phương pháp, cần nắm các cách đánh giá giá trị công việc theo yếu tố và tính điểm, cách xây khung năng lực, cách đặt KPI theo kiểu SMART, và đủ hiểu OKR để giải thích cho khách khi nào dùng cái nào. Không cần thuộc mọi trường phái. Cần biết một hai cách thật kỹ để làm cho đúng.

Công cụ thì đơn giản hơn người ta nghĩ. Excel là chính, dùng cho bảng tính lương mô phỏng, file chấm điểm, phân tích khảo sát. Google Forms hoặc công cụ khảo sát tương tự để thu ý kiến nhân viên. Word để viết quy chế, PowerPoint để trình bày. Một số khách đã dùng phần mềm quản trị nhân sự, khi đó tôi phải học cách xuất dữ liệu từ hệ thống của họ, có lúc mất gần một ngày chỉ để có được bảng danh sách sạch.

Ai hợp với việc này

Người hợp với nghề này thường thích hệ thống hóa: thấy một mớ lộn xộn là muốn kẻ bảng. Họ chịu được những cuộc họp căng, nghe hai trưởng phòng cãi nhau mà vẫn ghi chép bình tĩnh. Và họ đủ kiên nhẫn sửa một quy chế đến bản thứ sáu, thứ bảy.

Nếu bạn thích làm việc trực tiếp với từng nhân viên, gỡ rối từng trường hợp, thì có lẽ HR nội bộ vẫn hợp hơn. Hai con đường không hơn kém nhau. Chúng chỉ đòi hỏi những kiểu kiên nhẫn khác nhau.

– Vinh –